توصيه های بهداشتي
توصيه های بهداشتي در زمينه استفاده از ظروف يکبار مصرف
1 ظروف مورد استفاده باید یکنواخت و فاقد لکه ها و دانه های سیاه رنگ باشد.
2 عموما از تماس ظروف پلیمری با مواد غذائی داغ جلوگیری شود.
3 استفاده ار انواع پلي استايرن براي بسته بندي روغنهاي خوراكي ، مارگارين و كليه محصولاتي كه لايه خارجي آنها چربي بوده ( فاز پيوسته ) و درر تماس يا بسته بندي مي باشد ممنوع می باشد. .
4 ظروف با جنس انواع پلي استايرن نبايستي براي بسته بندي آندسته از مواد غذايي ( خوراكي و آشاميدني ) كه در زمان پر شدن – نگهداري يا مصرف دما بالاتر از 65 درجه سانتي گراد دارند استفاده شود
5 در هنگام استفاده از ظروف يکبار مصرف بايد به علامت اختصاری حک شده در کف ظرف يکبار مصرف توجه گردد(طبق جدول زیر)
6 استفاده از ظروف پلي استايرني شفاف (GPPS) تنها براي نوشيدني
های سرد مناسب مي باشد و براي مواد غذايي داغ مانند چای و قهوه مناسب نمي
باشد .
• ظروف پلي استايرني
در سه نوع شفاف شکننده ، نرم و نيمه شفاف و همچنين فومي عرضه مي شود
7 استفاده از ظروف پلي استايرني فوم دار (EPS) و ظروف پلي استايرني سفيد رنگ (HIPS) براي مواد غذايي گرم( در زمان پر شدن – نگهداري يا مصرف باید دما کمتراز
8 65 درجه سانتي گراد باشد) و مرطوب استفاده می شود ، ولي براي نگهداری مواد غذايي داغ نامناسب است .
9 حمل ، نگهداري و بسته بندي مواد غذايي ( خشك و تر ) در ظروف تر جنس انواع (pvc) ( سخت و نرم ) ممنوع مي باشد
10 هيچ كدام ازتوليد كنندگان ظروف وعرضه كنندگان مواد غذايي مجاز به عرضه و كاربري ظروف از جنس (pvc)به منظور تماس مستقيم با مواد غذايي نمي باشند .
11 وزارت بهداشت مجوز استفاده از ظروف پلي استيرني را دردماي پايين تر از 65 درجه داده است در صورتيکه اغلب غذاها در لحظه ورود به ظرف داراي حرارتي بسيار بالاتر اين رقم است. لذا در استفاده از ظروف پلي استيرني فوم مانند جهت بسته بندي مواد غذايي در رستورانها و مناسبتها بايد موارد قيد شده رعايت گردد.
12 استفاده از ظروف يكبار مصرف گياهي را بدليل برخورداري از مزاياي خوب سلامت به تمامي خانواده‌هاو صنوف توصيه مي‌شود.
13 ظروف يك بار مصرف پلاستيكی حتماً از مراكز معتبر كه دارای پروانه ساخت از وزارت بهداشت می باشند، تهيه شود.
ظروف يکبار مصرف و سرطان
از مهم ترين برهمكنش هاي بين ماده غذايي و پلاستيك مي توان برهمكنش ناشي از انتقال يا مهاجرت تركيبات ظرف به ماده غذايي نام برد كه مي تواند به سلامت غذا لطمه وارد كند. اين مساله از آنجايي پراهميت شمرده مي شود كه بسياري از منومرهاي مهاجرت كننده از پلاستيك به داخل مواد غذايي سمي بوده و سلامت انسان را به خطر مي اندازد همچنين آنتي اكسيدان ها و ساير مواد افزودني سنتزي، شيميايي از ظرف به داخل ماده غذايي به عنوان يك ماده آلاينده و سمي مطرح است به طوري كه استفاده از انواع ظروف پلي استايرن مطابق با قوانين اروپا جهت تماس با انواع مايعات آلي، انواع روغن ها و چربي ها و مايعات بالاتر از 65 درجه سانتيگراد به دليل تشديد مهاجرت منومراستايرن ممنوع شده است .
واقعيت اين است که سرطانزايي ظروف يکبار مصرف در انسان هنوز به اثبات نرسيده است اما از آنجايي که تاثير سرطانزايي مواد سميموجود در پلاستيکها و ظروف يکبار مصرف در حيوانات به اثبات رسيده است احتمال داده مي‌شود اين مواد در انسان هم موجب ايجاد سرطان شوند و به همين خاطر کارشناسان بهداشتي معتقدند در استفاده از اين ظروف بايد بيشتر احتياط کرد.
ظروف پلاستیکی در تماس با موادغذایی گرم، موادشیمیایی آزاد می‌کنند که این مواد، بیماری‌های خطرناکی همچون سرطان ریه، کبد و پروستات را برای افراد مصرف‌کننده به دنبال خواهد داشت.
مسئولین ذیربط با تاكيد بر اينكه مطالعات زيادي سميت و سرطانزايي كبدي مونومر <استايرن> آزاد شده از ظروف يكبار مصرف را ثابت كرده‌اند، اعلام كردبا توجه به آزاد شدن ماده سمي از ظروف يكبار مصرف، مخاطرات متعددي سلامت افراد را تهديد مي‌كند.
مشکلات زیست محیطی
استفاده از پلیمر ها مشكلات زيست محيطي را نيز در پي خواهد داشت.هر روزه ميليون ها تن ماده پلاستيكي بعد از مصرف در طبيعت انباشته مي شود كه به دليل عدم بازگشت به طبيعت باعث آلودگي محيط زيست مي شود. همان طور كه مشخص شده است به دليل حجم بالاي استفاده از پلاستيك ها، مواد بسته بندي پلاستيكي بيشترين حجم زباله هاي شهري را تشكيل مي دهند. مشكل عمده اين است كه به رغم كاربرد وسيع اين ظروف بعد از يك بار مورد استفاده قرار گرفتن، دور انداخته مي شوند و در نتيجه اين مواد منبع جدي براي آلوده كردن
محيط زيست هستند. طبق تحقيقي كه توسط دانشمندان انگليسي انجام شده ذرات پلاستيكي مي تواند آب اقيانوس ها را سمي كند كه نتيجه زباله هاي صنعتي و خانگي هستند كه در سراسر آب درياهاي جهان گسترده شده است. پلاستيك هاي محكم و بادوام تجزيه نمي شود، بلكه تنها از لحاظ فيزيكي از هم پاشيده مي شود و به اين ترتيب صدها سال در محيط زيست باقي مي ماند و پوششي از نايلون دشت ها و بيابان هاي اطراف شهرها و روستاها را پوشانده اند.در دنيا شهرداري ها به دو روش از شر مواد پلاستيكي خلاص مي شوند: يكي روش دفن كردن و ديگري روش احتراق كه ايجاد CO2 ومواد ناشي از سوزاندن آنها كه هر كدام مشكلات خود را دارند چرا كه در روش سوزاندن گازهاي حاصل از احتراق مواد هوا را آلوده مي كنند و در روش دفن پلاستيك ها با توجه به اينكه اين مواد در خاك تجزيه نمي شود و زماني حدود 300 تا 500 سال طول مي كشد تا تخريب شوندباعث آلودگي محيط زيست مي گردند.
بايد توجه داشت منظور از تخريب شدن تجزيه ظرف به تركيبات قابل تجزيه در خاك است. در برخي موارد از اين مواد جهت توليد مجدد مواد پلاستيكي استفاده مي شود كه اين كار هم روش منطقي براي رهايي از اين ضايعات نيست چرا كه محصولات توليدي از كيفيت بهداشتي و ظاهري مناسبي برخوردار نيستند. پس از توضيحات فوق مي توان دريافت ظروف يك بار مصرف پلاستيكي با وجود آساني استفاده و ارزاني خطرات جدي براي سلامت انسان و محيط پيرامون ما دارد، پس با توجه به اينكه ظروفي كه به عنوان ظروف يك بار مصرف روزانه و به صورت انبوه مورد استفاده قرار مي گيرند با توجه به اينكه اين محصولات از مواد اوليه نفتي بسيار ارزشمندي كه مي توانند كاربردهاي گسترده تر و بادوام تري داشته باشند و با عنايت به اين امر كه منابع نفتي در دنيا رو به اتمام بوده و سعي در پيشبرد دنيا به سمت جهاني مستقل از نفت دارند سياست هاي جهاني محققان و دانشمندان را بر آن داشت در پي يافتن تركيباتي جديد براي جايگزيني تركيبات نفتي باشند.
در سال 1970 دانشمندان تحقيقاتي را روي پليمرهاي گياهي
يا به عبارتي پليمرهاي زيست تخريب پذير شروع كردند به طوري كه در سال 2000 موفق به
ابداع مواد قالب پذير، ورق ها، فيلم ها و ظروفي از جنس مواد گياهي كه به عنوان
مواد سبز شهرت يافتند، شدند. اين پليمرها عمدتاً از نشاسته ذرت و گندم تهيه مي شوند و ساير مواد افزودني به آنها نيز گياهي
است. در ظروف تهيه شده از اين پليمرها هيچ گونه افزودني شيميايي استفاده نمي شود
در نتيجه مشكلات مهاجرت انواع مواد سمي مورد اشاره در خصوص ظروف يك بار مصرف مذكور
وجود ندارد. همچنين به دليل سازگاري تركيبات اين ظروف و تخريب آسان و سريع آنها در
خاك و تقويت كود كشاورزي براي امور كشاورزي و قلمه زدن نيز اين ظروف بسيار كاراتر
از قالب هاي پلاستيكي هستند. از آنجايي كه در ظروف تهيه شده از پليمرهاي زيست
تخريب پذير، برهمكنش ماده غذايي و ظروف وجود ندارد مي توان از آنها جهت انواع
غذاها، مايعات گرم و حتي روغني استفاده كرد بدون نگراني از خطراتي كه در مورد ظروف
پلاستيكي ياد شد.
تجزيه اين پليمرها در خاك حداكثر
سه تا شش ماه طول مي كشد يعني بعد از مدت زمان كوتاهي با توجه به دما، رطوبت و
فشار خاك اين ظروف مانند برگ گياهان پوسيده شده و به چرخه طبيعت برمي گردد.
پليمرهاي زيست تخريب پذير وقتي در خاك قرار مي گيرند علاوه بر شركت در چرخه
بيولوژيكي، به تخريب ساير موارد دفن شده در خاك نيز كمك مي كنند و باعث افزايش
حاصلخيزي خاك مي شوند. علاوه بر آن مصرف كم انرژي جهت پروسه توليد اين پليمرها،
عدم انباشتگي در محيط زيست، نداشتن سميت براي محيط زيست و كاهش بسزا در هزينه هاي
جمع آوري و بازيافت، بسيار مورد توجه قرار گرفته اند به طوري كه در سال 2002 در
امريكا با هدف حفظ محيط زيست و عدم وابستگي به نفت اين موضوع توسعه پيدا كرده و
دولت استراليا 100 ميليون دلار براي تحقيق و توسعه پلاستيك با پايه نشاسته در سال
2005 سرمايه گذاري كرده است. به دليل حجم مصرف و استفاده از آن در توليدات كشورها
به اين فناوري علاقه مند شدند. تخمين زده مي شود محصولات پليمرهاي تخريب پذير در
آينده نزديك حدود 33 ميليون تن در اروپا و 120 ميليون تن در دنيا در سال خواهد
بود.
اهميت توسعه پليمرهاي زيست
تخريب پذير:
- ايمن بودن جهت استفاده در انواع ظروفي كه در تماس با مواد
غذايي و حتي دارويي هستند (به دليل ماهيت اين گونه پليمرها كه عمدتاً از جنس
نشاسته ذرت، گندم و افزودني هاي گياهي هستند) كه شايد مهم ترين مزيت در حفظ سلامتي
و بهداشت جامعه است.
- حفاظت از محيط زيست (ظروف شش ماه در خاك تجزيه شده و به طبيعت برمي
گردند)
- حفاظت از منابع نفتي و انرژي (منابع نفتي بسيار باارزش تر از آن است كه
تنها براي ظروف يك بار مصرف به كار برده شود)
- كمك به توسعه صنايع وابسته از جمله كشاورزي (ظروف مذكور از ذرت و گندم تهيه مي شوند)
- جلوگيري از خروج ارز
- كمك به استقلال و خودكفايي كشور.
- در اين ميان بعد از محققان امريكايي، آلماني، انگليسي و ايتاليايي دانشمندان ايراني در سال 1384 از سوي واحد كيمياشيمي زنگان بعد از سه سال تحقيقات مستمر موفق به سنتز و توليد پليمرهاي گياهي از نشاسته ذرت شده اند و در حال حاضر 9 كارخانه توسط شركت كيمياشيمي جهت توليد ظروف يك بار مصرف گياهي طراحي و راه اندازي شده است . اين پليمرهاي گياهي را از نشاسته ذرت اصلاح شده تهيه كرده كه محصول تهيه شده در سه شكل گرانول، ورق (فيلم) و در نهايت انواع ظروف بسته بندي قابل ارائه است. از اين گرانول ها مي توان تمامي قطعات مانند اسباب بازي، كليه ظروف بسته بندي تزريقي، بادي و گلدان هاي مورد استفاده در كشاورزي را تهيه كرد. با تمام
تلاش هاي انجام شده توسط اين تيم با توجه به ظرفيت هاي راه اندازي شده موجود ظروف
- يك بار مصرف گياهي تنها با 10 درصد نياز بازار را تامين مي كند كه اين امر نيازمند توجه و حمايت هاي بيشتري است. اميد است با توجه به انباشت زباله پلاستيكي به عنوان عامل جدي تهديدكننده محيط زيست و سلامت در كشور، توسعه و جايگزيني ظروف گياهي گامي بلند در جهت حل اين معضلات باشد.